خانه کتاب افغانستان/ کتابستان/افغانستان شناسی/دین و مذهب/اطوار فکری اسماعیلیان

مقدمه کتاب:

هدف از تحریر این رساله این‌ است‌ که در سال ۱۳۶۶ خورشیدی، آوانی‌ که دوره تحصیلم در دانشکده شرعیات دانشگاه کابل به پایان رسید، در اثر سفارش شادروان پوهاند عبدالمنان مددی (آمر دیپارتمنت فلسفه و عقیده دانشکده شرعیات) اثری را تحت عنوان «اطوار فکری اسماعیلیان» و زیر نظر ایشان به رشته تحریر درآوردم، بعد از مطالعه و راهنمایی‌های ارزشمند آن فرهیختۀ شهیر در محضر استادان محبوبی‌ که عضو کمیته امتحانات دولتی بودند؛ دفاع و به نتایج مطلوب دست یافتم. اما باکمال تأسف در اثر جنگ‌های تنظیمی و ظهور جنبش طالبان و تسلط آنان بر شهر پلخمری ( مرکز ولایت بغلان افغانستان) خانه من مانند صد‌ها خانه دیگر، درشهر پلخمری مورد دستبرد قرارگرفته و آن اثر به شمول ۱۵۰۰جلد از ارزشمندترین کتب فلسفی، تاریخی وسیاسی که در کتاب‌خانه شخصی‌ام وجود داشت به تاراج رفت و پس از آن نیز با جستجوی فراوان، به دریافت آن موفق نشدم. قابل ذکر است‌که در سال‌های ۱۳۶۹و۱۳۷۰و موقعی‌که جهت ادای احترام استاد عبدالمنان ((مددی)) به دانشکده شرعیات سر زدم استاد از رسالۀ من سوال نمودند که خدمت‌شان گفتم: نسبت مصروفیت‌های وظیفوی به چاپ آن اقدام نکرده‌ام، موصوف مرا تشویق نمود و علاوه کرد که اسماعیلیان درتاریخ اسلام جایگاه ژرفی داشته، جامعه ‌الازهرمصر (که خودش از آنجا ماستری گرفته بود) محصول زحمات اسماعیلیان بوده و رسایل اخوان‌الصفا وخلان‌الوفا ‌که درگسترش اندیشه‌های فلسفی اسلام از جایگاه شایانی برخوردار است نیز محصول زحمت‌کشی متفکران اسماعیلی درقرن‌های اولیه هجری است.

از حسن توجه استادم درباره تاکید بر تکمیل این اثر سپاس‌گزار بوده و به ایشان فردوس برین آرزو می‌نمایم. روحش شادباد!
اکنون که ۲۱ سال از دورۀ اول نگارش آن می‌گذرد، با توفیق الهی می‌خواهم که با استفاده ازمنابع دقیق علمی و دینی؛ رسالت خود را در برابر این مذهب که یکی از شاخه‌های پربار دین مبین اسلام است، با امانت‌داری و به‌ دور از تعصب، به اندازه توان خویش اداکنم. همان‌گونه که در هر اثری کمبود‌ و کاستی‌هایی وجود دارد، این اثر نیز از کاستی‌ها مبرا نیست لذا ازخوانندگان محترم تقاضا می‌نمایم تا با ارایۀ نظریات اصلاحی‌شان به غنامندی این رساله کمک نموده مرا ممنون گردانند.

چنانچه خداوند درکلام جاویدانش قرآن‌کریم ارشاد می‌فرماید:

وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا (سوره اسرا آیه ۸۵) وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا ( سوره طه، آیه ۱۱۴یعنی بهرۀ شما از علم حقیقی الهی اندک است وعلم حقیقی را از بارگاۀ خداوند(ج) بخواهید.

امام محمد غزالی (رح) علم را به دو دسته تقسیم کرده است:
1. علم حقیقی که به‌صورت وحی والهام حاصل می‌گردد که وحی مخصوص انبیاء علیهم ‌السلام است والهام مخصوص اوصیا و اولیای کرام است‌که همه را به آن دسترسی نیست.
2. علم اکتسابی که در اثر ملکه و ممارست برای انسان میسر می‌گردد.
دراین رساله کوشش به عمل آمده است‌که در بعد اعتقادی؛ از مبانی مشترک اسلامی که مورد اتفاق همه امت است بهره برده و در مسئله امامت بر اساس مذهب تشیع اسماعیلی استفاده شود. زیرا در مسأله توحید، نبوت و معاد مسلمانان نظر واحد دارند ولی در بحث امامت و مباحث زیر مجموعه آن مانند: انواع امامت از قبیل امام مستودع، امام مستقر، امام دورۀ ستر، امام دوره کشف و جایگاه امام در نظر اسماعیلیه، امام و نظام آفرینش، امام و تعلیم و تشریح و هدایت، امام و مسایل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، امام و تاویل و تفسیر شریعت، قائم‌‌القیامه بودن امام، عصمت امام، دلایل هفت‌گانه در مورد و دلایل امامت ائمه و اهل‌بیت، نفی اختیار امت در انتخاب امام، الهی بودن امامت، قصۀ خم غدیر و امامت محمد بن اسماعیل، سلسله مراتب دعوت اسماعیلی از حجت و باب مستحب، وظایف پیروان در برابر امام، اسماعیلیه و باطنی‌گر‌ی‌، ناصر خسرو بلخی و جایگاه آن در تدوین آثار تاویلی اسماعیلیان با وجوهات مشترک با شیعه دوازده امامی و… مطالبی است‌که در این اثر به طور مفصل توضیح داده شده است.